Steeds meer cao’s en onderzoeken besteden aandacht aan menstruatie en hormonale klachten op het werk, omdat die klachten duidelijk invloed hebben op inzetbaarheid, verzuim en werkplezier.
Woensdag 28 mei is het Wereld Menstruatiedag. Menstruatie, overgang en hormonale aandoeningen zoals endometriose zijn voor veel vrouwen een (maandelijkse) uitdaging. Toch blijven de klachten op de werkvloer vaak onbesproken. Onderzoek laat zien dat dit leidt tot onnodig verzuim en uitval. In de zorg, waar een groot deel van het personeel vrouw is, groeit daarom de aandacht voor een menstruatie- en overgangsvriendelijke werkomgeving.
Steeds meer cao-afspraken over maatwerk
In de nieuwe cao’s voor Ziekenhuizen, GGZ, VVT en Gehandicaptenzorg zijn afspraken opgenomen over maatwerk bij menstruatie- en overgangsklachten. In de cao Gehandicaptenzorg wordt opgenomen dat in de periodieke gesprekken in ieder geval aan de orde moet komen: “de mogelijkheden voor levensfase gerichte arrangementen in werktaken en tijden mede in relatie tot de inzetbaarheid en behoud van werknemers met specifieke aandacht voor werknemers met hormonale klachten en oudere werknemers.” De cao GGZ 2025–2026 stelt: “Er zijn afspraken gemaakt over het bespreekbaar maken van hormonale klachten en een maatwerkoplossing.” In de cao VVT wijzigt protocolafspraak 16 Medewerkers in de overgang en met menstruatieklachten in Medewerkers met hormonale klachten, zoals de overgang en menstruatieklachten.
De onderhandelingspartijen van de cao Ziekenhuizen zijn overeengekomen om de volgende tekst in de cao op te nemen: “In onze samenleving rust er nog een taboe op het hebben van hormonale klachten, zoals menstruatie en menopauze. Uit onderzoek blijkt dat de beperkingen die medewerkers ervaren als gevolg van hormonale klachten, invloed kunnen hebben op hun inzetbaarheid op het werk. Deze beperkingen kunnen leiden tot verzuim. Cao-partijen erkennen het belang van het doorbreken van dit taboe. Zij vinden dat er een open gesprek zou moeten kunnen plaatsvinden tussen werkgever en medewerker over hormonale klachten. Dit gesprek is essentieel om ervoor te zorgen dat medewerkers duurzaam inzetbaar blijven en zich gesteund voelen in hun werkomgeving. De StaZ biedt werkgevers en werknemers uitgebreide ondersteuning ten aanzien van dit onderwerp.”
Taboe doorbreken op werkvloer
Het A+O fonds Rijk speelt hierop in met het project VerRIJK je kennis: Menstruatie & Overgang. Bestuurslid Frank Wormgoor riep op Wereld Menstruatiedag leidinggevenden op om het onderwerp bespreekbaar te maken: “Mocht een vrouw door menstruatieklachten bijvoorbeeld niet of verminderd kunnen werken, dan vind ik dat dat bespreekbaar moet zijn. De huidige hybride werkcultuur op veel kantoren biedt bijvoorbeeld meer flexibiliteit.” Wormgoor kreeg op zijn werk een doos menstruatieproducten aangeboden, als symbool voor openheid op de werkvloer. “Die zet ik op de gang bij het toilet of in de kast bij het secretariaat voor de menstruerende collega’s.”
Serieuze klachten, serieuze gevolgen
Volgens WOMEN Inc. leidt het uitblijven van erkenning en behandeling van vrouw-specifieke gezondheidsproblemen tot hoge maatschappelijke kosten. De overgang en endometriose alleen al zorgen samen voor meer dan 8 miljard euro aan verzuimkosten per jaar. Toch krijgt slechts een klein deel van de vrouwen met klachten adequate zorg. Voor de overgang is dat slechts 11 procent, voor endometriose 55 procent.
De gevolgen zijn groot. Vrouwen lopen regelmatig jarenlang met klachten rond voordat een juiste diagnose wordt gesteld. Daardoor verzuimen ze vaker, vallen uit of kunnen hun werk niet naar behoren uitvoeren. Zo blijkt uit onderzoek van TNO dat 745.000 werkende vrouwen jaarlijks verzuimen vanwege overgangsklachten, met gemiddeld 26,1 verzuimdagen per persoon. Dat komt neer op bijna 90.000 voltijdsbanen. Ook endometriose veroorzaakt veel uitval. Naar schatting hebben 360.000 vrouwen in Nederland deze aandoening. Door verzuimkosten van gemiddeld 6.298 euro per persoon bedragen de jaarlijkse verzuimkosten naar schatting 2,3 miljard euro.
Menstruatie op agenda van werkgevers
Gynaecoloog Judith Huirne en vakbondsbestuurder Lisa Viktorsson stellen in een opiniestuk in de Volkskrant dat menstruatie geen privézaak is, maar een arbeidsvraagstuk. In de krant wijzen zij op het feit dat een op de drie vrouwen zulke ernstige klachten heeft dat het dagelijks functioneren beperkt wordt. Uit FNV-onderzoek blijkt dat deze klachten vaak niet besproken worden met leidinggevenden, uit schaamte of omdat het onderwerp als te persoonlijk wordt gezien. Ook endometriose blijft vaak onbesproken. Gemiddeld duurt het 7 tot 10 jaar voordat de diagnose wordt gesteld. In die tijd ondergaan vrouwen veel onderzoeken en ervaren ze vaak onbegrip op de werkvloer. Volgens WOMEN Inc. zouden de verzuimkosten met ruim 1,8 miljard euro kunnen dalen als vrouwen eerder de juiste behandeling zouden krijgen.
Meer bewustzijn, minder uitval
Het rapport De maatschappelijke kosten van gezondheidsproblemen bij vrouwen van WOMEN Inc. laat zien dat tijdige herkenning en behandeling niet alleen kosten bespaart, maar ook het werkplezier verhoogt. Vooral in sectoren waar veel vrouwen werken, zoals de zorg, onderwijs en dienstverlening, zijn de baten groot. Daarom pleit WOMEN Inc. voor meer bewustzijn onder leidinggevenden én meer geld voor onderzoek naar vrouwspecifieke aandoeningen. Frank Wormgoor vat het samen: “Het is belangrijk om te zorgen voor een veilige, positieve sfeer waarin medewerkers jou en elkaar vertrouwen om, mochten ze daar behoefte aan hebben, over menstruatieklachten te kunnen praten.”
