Mensen met slapeloosheid hebben minder vaak werk, verdienen minder en vallen vaker uit. Daardoor loopt de maatschappelijke schade op tot zeker drie miljard euro per jaar. In dit artikel lees je ook praktische tips voor HR-professionals om uitval door slapeloosheid te helpen voorkomen.
Volgens nieuw onderzoek van SEO Economisch Onderzoek heeft 12 procent van de Nederlandse volwassenen last van slapeloosheid. Daardoor functioneren zij vaak minder goed op de arbeidsmarkt. Ze zijn overdag vermoeid, maken meer fouten, hebben moeite met concentreren en kampen vaker met fysieke of mentale klachten.
Minder kans op werk, lager loon, vaker uitkering
Na een diagnose slapeloosheid daalt de kans op betaald werk met 2,5 procentpunt. Tegelijkertijd neemt de kans op een arbeidsongeschiktheids- of ziektewetuitkering toe met 2,3 procentpunt. Werknemers met slapeloosheid verdienen gemiddeld 800 euro bruto per jaar minder. Voor zelfstandigen en andere werkenden leidt slapeloosheid bovendien tot een productiviteitsverlies van zeker 1,1 miljard euro per jaar. Daarnaast ontstaat er nog eens 1,6 miljard euro schade doordat mensen helemaal uitvallen en niet meer werken.
Oudere werknemers extra kwetsbaar
Oudere werknemers zijn extra kwetsbaar: bij mensen ouder dan 45 daalt de kans op werk met bijna drie procentpunt. Er zijn geen verschillen gevonden tussen mannen en vrouwen. Deze effecten blijven grotendeels overeind, ook als rekening wordt gehouden met andere gezondheids- of werkgerelateerde problemen. Daardoor wijzen de onderzoekers erop dat slapeloosheid zelf een belangrijke oorzaak is van slechtere arbeidsmarktkansen.
Behandeling is effectief en rendabel
Cognitieve gedragstherapie bij slapeloosheid (CGT-I) is aantoonbaar effectief. De behandeling kost ongeveer 600 euro per persoon. Als bij een derde van de patiënten de klachten daardoor een jaar verdwijnen, levert dit al evenveel op aan arbeidsmarktbaten als het kost. Bovendien zorgen mensen zonder slapeloosheid vaak voor minder ziekteverzuim en hogere productiviteit, wat extra voordeel oplevert voor werkgevers en samenleving. Toch schrijft de huisarts vaak slaapmedicatie voor. Dit terwijl de richtlijn van het Nederlands Huisartsgenootschap CGT-I als eerste keuze noemt. Een belangrijke oorzaak is het tekort aan goed opgeleide behandelaars. Daarnaast wordt behandeling via de basis-ggz lang niet altijd vergoed.
Investeren in behandeling loont voor iedereen
Door betere behandeling van slapeloosheid profiteren meerdere partijen. De overheid hoeft minder uitkeringen te betalen, werkgevers krijgen productievere medewerkers en mensen met slapeloosheid verbeteren hun inkomen en werkzekerheid. Daarom pleiten de onderzoekers ervoor om de kosten van preventie en behandeling niet alleen bij de patiënt neer te leggen. Als CGT-I bijvoorbeeld wordt opgenomen in het basispakket, worden de kosten verdeeld over premiebetalers, werkgevers, werknemers en andere belanghebbenden. Ook zij profiteren immers van lagere uitval en hogere inzetbaarheid.
Tips voor HR-professionals in de zorg
- Let op signalen van slapeloosheid
Denk aan verminderde concentratie, fouten, prikkelbaarheid of verzuim. Deze kunnen duiden op slaapproblemen. - Maak slaap bespreekbaar
Bespreek slaapklachten tijdens werkoverleggen of in één-op-ééngesprekken. - Betrek de bedrijfsarts
Deze kan signaleren, adviseren en gericht doorverwijzen. - Verwijs actief naar CGT-I
Cognitieve gedragstherapie is bewezen effectief, ook op de lange termijn. - Investeer in preventie
Bied voorlichting, e-learnings of workshops aan over slaap en gezondheid. - Pas roosters en werkdruk aan
Dit kan slaapproblemen verminderen en herstel bevorderen. - Informeer leidinggevenden
Zorg dat zij weten hoe ze signalen kunnen herkennen en bespreekbaar maken. - Overweeg financiële steun
Bijvoorbeeld bij de inzet van een slaapcoach of vergoeding van therapie. Dit verkleint de kans op uitval en verlaagt de verzuimkosten.
Bron: Slapend rijk. Arbeidsmarkteffecten van slapeloosheid, SEO Economisch Onderzoek, juli 2025
