Grensoverschrijdend gedrag in de zorg vraagt om alertheid van HR en vertrouwenspersonen. Maar ook goede bedoelingen kunnen verkeerd uitpakken, blijkt uit een recente uitspraak waarbij een vertrouwenspersoon zijn rol te ver oprekte. Het gevolg: juridische risico’s voor de werkgever en een dure schadevergoeding.
(Seksueel) grensoverschrijdend gedrag in de zorg staat hoog op de agenda van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Niet zonder reden: het aantal meldingen neemt toe en de impact, zowel juridisch als maatschappelijk, is groot.
Er is zelfs een speciaal Zorgmanifest opgesteld door de Regeringscommissaris Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag en Seksueel Geweld (Mariëtte Hamer). Bij dit manifest hoort ook een factsheet waaruit blijkt dat de problematiek in de zorg schrikbarend groot is. Volgens deze factsheet maakten in de periode 2023–2024 ruim 11.000 mensen van 16 jaar en ouder seksueel grensoverschrijdend gedrag door een arts of zorgverlener mee.
De conclusie van de Regeringscommissaris is helder: dit is geen incident, maar een structureel cultureel fenomeen dat diepgeworteld is in de zorg. Voor werkgevers, HR-professionals en vertrouwenspersonen in de zorg betekent dit dat er een zware verantwoordelijkheid ligt om zowel cliënten als medewerkers te beschermen.
Juridische grondslagen bij grensoverschrijdend gedrag in de zorg
Zorgorganisaties hebben meerdere juridische verplichtingen wanneer er signalen of meldingen van grensoverschrijdend gedrag spelen. Hieronder enkele relevante aspecten:
- Arbeidsrecht (zorgplicht werkgever, art. 7:658 BW en artikel 5 ARBOwet)
Werkgevers zijn verplicht een gezonde en dus veilige werkomgeving te garanderen. Onzorgvuldig handelen als werkgever bij binnenkomende klachten, meldingen of signalen kan leiden tot aansprakelijkheid. Ook wanneer achteraf blijkt dat de beschuldiging ongegrond was. - AVG en privacy
Beschuldigingen en meldingen bevatten vaak uiterst gevoelige persoonsgegevens. Deze moeten vertrouwelijk, proportioneel en rechtmatig worden verwerkt. Onzorgvuldigheid kan leiden tot datalekken of schending van de AVG. - Wet BIG en tuchtrecht
Seksueel grensoverschrijdend gedrag door zorgverleners kan tuchtrechtelijke gevolgen hebben. HR en leidinggevenden moeten weten welke stappen verplicht zijn vanuit de sectorale wetgeving. En wanneer melding moet worden gedaan bij de IGJ (Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd). - Meldplicht aan IGJ
Ernstige incidenten moeten worden gemeld. Het is daarbij juridisch essentieel om zorgvuldig te onderzoeken of een incident meldingswaardigis, zonder te snel of te traag te handelen.
De rol van de vertrouwenspersoon
In dit spanningsveld speelt de vertrouwenspersoon een sleutelrol. Hoewel geen jurist, moet de vertrouwenspersoon juridisch sensitief handelen. Dat betekent onder meer:
- Alleen luisteren en begeleiden, zonder zelf te oordelen of op te lossen, te acteren.
- Bewaken van vertrouwelijkheid, met kennis van de grenzen die de AVG en het arbeidsrecht stellen.
- Doorverwijzen en escaleren wanneer een melding tuchtrechtelijk of strafrechtelijk vervolg behoeft.
- Zorgvuldige dossiervorming, met respect voor hoor en wederhoor.
Een goed geïnformeerde vertrouwenspersoon kan zo niet alleen slachtoffers bijstaan, maar ook bijdragen aan het voorkomen dat werkgevers in juridische valkuilen stappen.
Wanneer vertrouwenspersoon te ver gaat
Een recente ontbindingsuitspraak van de rechtbank Gelderland toont dit aan.[1] In deze kwestie ontving een interne vertrouwenspersoon signalen dat er binnen een team onvrede bestond over de leidinggevende en een mogelijke (seksuele) relatie met een werknemer. Vanuit goede bedoelingen besloot de vertrouwenspersoon “meer te doen”: hij ging op onderzoek uit en sprak vijf van de veertien teamleden aan en vroeg naar de geruchten dat de leidinggevende een te hechte relatie met de directeur zou hebben. De antwoorden toonden aan dat er vermoedens bestonden dat de twee een relatie hebben.
De vertrouwenspersoon gaf in zijn verslag zelfs aan: “Als vertrouwenspersoon sta ik voor de melder en medewerkers. Ik voel mij verplicht hen van dienst te zijn. Ik vind dat er sprake is van een onveilige, slechte situatie voor de werkgever en dat er een schadelijk misverstand is ontstaan dat slecht is voor de organisatie.”
De rechter was hierover kritisch. Zijn oordeel was dat de vertrouwenspersoon:
- Zich buiten zijn taak begeeft. Een vertrouwenspersoon is geen actieve onderzoeker;
- Een te grote rol heeft gepakt door zelf onderzoek te doen;
- Onzorgvuldig verslag heeft vastgelegd;
- En daarmee de situatie juridisch en feitelijk verder heeft laten escaleren.
Het uiteindelijke gevolg? De werkgever moest een billijke vergoeding van €22.500,- betalen aan de werknemer die werd ontslagen, mede door de onzorgvuldige werkwijze van de vertrouwenspersoon.
Wat kunnen we leren van deze uitspraak?
Zorg dat je vertrouwenspersoon goed is opgeleid en weet hoe te handelen. Zelfs met de beste bedoelingen kan een (interne) vertrouwenspersoon grote schade veroorzaken als hij zijn rol verkeerd interpreteert en invult. Dat komt vaker voor dan we denken. Daarom is het van belang dat vertrouwenspersonen hun taken en rol goed kennen en goed toepassen. Onzorgvuldig handelen door de vertrouwenspersoon kan echter zowel slachtoffers en beschuldigden schaden en kan bovendien leiden tot grote juridische risico’s voor de werkgever.
Blijf bij de les!
Grensoverschrijdend gedrag is en blijft een hot topic en de juridische kaders veranderen voortdurend. Vertrouwenspersonen dienen precies te weten wat hun taak is en wat niet. Denk aan:
- Nieuwe jurisprudentie, zoals de zaak hierboven, die de eisen aan werkgevers verder aanscherpt;
- Strengere verwachtingen van toezicht door de IGJ;
- En groeiende maatschappelijke en politieke druk om slachtoffers beter te beschermen.
Voor HR-professionals in de zorg is het daarom cruciaal om de rol van de vertrouwenspersoon scherp te begrenzen en blijvend te investeren in scholing, zodat goede bedoelingen niet uitmonden in grote juridische en organisatorische risico’s.
mr. Hella Vercammen is ondernemingsjurist en directeur-eigenaar van The Legal Company
[1] https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBGEL:2025:1606
Om vertrouwenspersonen te helpen bij het opfrissen van hun kennis organiseert The Legal Company op donderdag 11 september aanstaande een compacte en praktijkgerichte ontbijtsessie ”Opfristraining voor vertrouwenspersonen – in één ochtend weer helemaal bij”. Aanmelden voor deze opfristraining, die wordt gegeven door jurist en gecertificeerd vertrouwenspersoon nr. 2473 mr. Hella Vercammen, kan via deze link.
