Nieuwe leidinggevenden in de zorg stappen vaak vanuit het team in een nieuwe rol. Dat vraagt niet alleen kennis, maar ook veerkracht. Volgens Marinde van Loo van Bureau van Invloed begint goed leiderschap bij stevig staan, samenwerking versterken en helder sturen.
Wie in de zorg de stap maakt naar een leidinggevende functie, ontdekt al snel dat de rol fundamenteel verandert. “Je bent niet meer collega, maar leider,” zegt Marinde van Loo. “Dat klinkt simpel, maar je voelt het pas als je er staat. Je hoort er nog bij, maar staat er niet meer middenin. Vanaf nu kijkt het team naar jou.”
Volgens haar is leidinggeven in de zorg wezenlijk anders dan in andere sectoren. “In de zorg draait alles om mensen, en de mensen zelf doen het werk. Terwijl je stuurt op resultaten en op mensen, ben je volledig afhankelijk van hoe zij er zelf in staan. Dat maakt leiderschap kwetsbaar en tegelijk ongelooflijk belangrijk.” Die complexiteit wordt versterkt door het dienstenpatroon waarin teams elkaar maar zelden compleet zien. “In die versnippering ontstaat snel ruis: dingen worden anders doorverteld, afspraken verwateren, intenties raken kwijt. Je oefent invloed uit op een geheel dat je maar deels ziet.”
Stevig staan vraagt om grenzen
Veel nieuwe leiders blijven te lang hangen in de rol van collega. “De eerste jaren blijft het zoeken naar hoe je het goed genoeg doet,” zegt Marinde van Loo. “Dan is het verleidelijk om je erkenning te halen uit teamleden die blij met je zijn. Heel menselijk, maar het helpt je niet.” Startende zorgmanagers zien vaak haarscherp wat er in hun team gebeurt, maar moeten nog leren hoe ze daar zelf invloed op hebben. “Gedrag en patronen ontstaan razendsnel, en voor je het weet loopt de manager erachteraan in plaats van ervoor.”
Volgens de leiderschapsexpert kan HR juist daar het verschil maken. “Niet meegaan in verontwaardiging of brandjes blussen, maar een rustige, sterke haven zijn. Stel samen de vraag: wat gebeurt hier in het team, en wat kunnen we doen dat het team structureel sterker maakt?” Stevig staan vraagt ook om grenzen. “Grenzen stellen gaat niet over hard zijn, maar over beschermen wat je doet zodat je het goed kunt doen. Dat vraagt niet alleen iets van je hoofd, maar ook van je lijf. Voelen wanneer iets wringt en leren opmerken waar je energie weglekt. En ja, in bad liggen of wandelen in het bos is ook werktijd als leider.”
De rol van HR
HR ziet vaak als eerste dat er nieuwe managers starten, maar benut die vroege rol nog te weinig, vindt Marinde van Loo. “Ik zie hoe actief HR klaarstaat rondom personele kwesties als in-, door- en uitstroom. Maar er ligt nog veel potentie in het begeleiden van de manager in het aansturen van het team als geheel. Niet alleen helpen bij hoe je goed omgaat met individuele medewerkers, maar bij hoe je stevig staat, samenwerking versterkt en helder stuurt. Daar zit de winst.” Ook bij het stellen van grenzen en het versterken van leiderschap kan HR veel betekenen. “HR kan helpen door niet steeds antwoorden te geven, maar vragen te stellen: ‘Waar denk jij dat we goed aan doen?’ Zo bouwt een nieuwe leider vertrouwen op in zijn eigen oordeel.”
Een ander herkenbaar signaal is pleasegedrag. “Pleasegedrag lijkt aardig, maar het is eigenlijk vermoeid leiderschap. Je probeert iedereen tevreden te houden, terwijl je zelf de regie kwijtraakt. HR kan dit vroeg signaleren. Bijvoorbeeld als een manager na elk advies zegt: “Ik ga het eerst even overleggen met het team.” Dat is het moment om te spiegelen: “En wat denk jij dat nodig is?” Zo help je ze hun plek terug te pakken.”
Grote rol informele leiders
Goede samenwerking ontstaat niet vanzelf. “HR kan helpen het gesprek te verleggen van losse medewerkers naar wat er tussen mensen gebeurt,” legt de leiderschaps- & teamontwikkelingsexpert uit. “Welke dynamiek speelt hier, wie houdt wat vast, en wat helpt het team echt vooruit?” In veel zorgteams spelen informele leiders een grote rol. “Vaak zijn dat mensen die op de leiderschapsplek zijn gaan staan toen er nog geen leiding was. Dat deden ze met de beste bedoelingen. Als er daarna een nieuwe zorgmanager komt, blijft die oude rol soms hangen. Het helpt om zulke mensen te erkennen: ‘”Je hebt veel gedragen toen het nodig was.”
Dat gesprek kan spanning opleveren, maar brengt daarna juist ontspanning.” Herhaling hoort volgens Marinde van Loo bij goed leiderschap. “Soms raakt HR samen met de zorgmanager vermoeid als iets steeds opnieuw moet worden gezegd. Maar herhaling is geen falen, het is het werk. Teams leren langzaam. Soms heeft een team het 25 keer nodig om gedrag echt te veranderen.”
Psychologische veiligheid
Een veilige werkomgeving begint niet bij systemen of enquêtes, benadrukt ze, maar bij dagelijkse gesprekken. “Zorgteams zijn goed in praten over hoe het gaat, maar minder gewend om concreet te praten over gedrag. HR kan helpen om precies dat soort gesprekken voor te bereiden. Wat zie je dit team telkens doen? Wat doe jij dan zelf? En wat is het effect daarvan op de samenwerking?” Echte veiligheid is niet de afwezigheid van gevaar, maar de aanwezigheid van verbinding, aldus Marinde van Loo. “Dat mensen elkaar blijven opzoeken als het schuurt, als er misverstanden zijn of als iemand iets vindt van een ander. Daar groeit vertrouwen. Niet in een enquête, maar in het dagelijks werk.”
Tijd, reflectie en aandacht
Goed leiderschap vraagt tijd, reflectie en aandacht. “Nieuwe zorgmanagers hoeven niet meteen alles te kunnen. Gun ze de ruimte om hun plek te vinden. HR kan die ruimte helpen creëren.” Haar belangrijkste advies aan HR: “Kijk niet alleen naar wat individuen nodig hebben, maar naar wat er in het team gebeurt. Patronen vragen vaak meer aandacht dan personen.” Volgens Marinde van Loo is het belangrijk dat HR goed afweegt wat zij aanbiedt aan leidinggevenden. “Een individuele coach is nog geen teamdeskundige. En van veel leiderschapstrainingen word je misschien een beter mens, maar je team heeft er niets aan. De werkelijke invloed zit in het dichtbij blijven: samen kijken wat er echt speelt en concreet helpen, in het hier en nu.”
Meer weten over Marinde van Loo of Bureau van Invloed? Kijk op: https://www.bureauvaninvloed.nl/
