Het Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ) onderzoekt hoe nachtdiensten gezonder kunnen worden ingeroosterd. In een nieuwe pilot werken verpleegkundigen volgens een zogenoemd chronorooster: een rooster dat rekening houdt met iemands natuurlijke slaapritme. Het doel is om vermoeidheid, fouten en verzuim terug te dringen. Wat betekent de Arbeidstijdenwet voor het chronorooster?
Het chronorooster draait om één idee: mensen functioneren beter als hun werk aansluit bij hun biologische klok. Sommige medewerkers zijn van nature ochtendmensen, anderen juist avondmensen. In het JBZ wordt daar in de planning rekening mee gehouden. De diensten volgen elkaar niet meer willekeurig op, maar sluiten beter aan bij iemands natuurlijke ritme. Zo moeten verpleegkundigen minder vaak wisselen tussen vroege, late en nachtdiensten. De verwachting is dat dit zorgt voor minder slaapproblemen, een beter herstel en meer energie tijdens de dienst. De pilot loopt enkele maanden en wordt wetenschappelijk begeleid. De eerste reacties van medewerkers zijn positief: meer rust, voorspelbare werktijden en minder vermoeidheid.
Arbeidstijdenwet en chronorooster
De Arbeidstijdenwet (ATW) stelt duidelijke grenzen aan nachtarbeid. Er is sprake van een nachtdienst zodra iemand meer dan één uur werkt tussen 00.00 en 06.00 uur.
- Een nachtdienst mag maximaal 10 uur duren (in uitzonderlijke gevallen 12).
- Na een nachtdienst die eindigt na 02.00 uur geldt minimaal 14 uur rust.
- Een werknemer mag binnen 16 weken maximaal 36 nachtdiensten werken.
De cao Ziekenhuizen vult deze regels verder aan. Daarin staat onder meer dat een nachtdienst maximaal 9 uur mag duren (met overwerk 10), dat rusttijden niet mogen worden ingekort en dat roosters minstens drie maanden vooruit moeten worden vastgesteld. Ook mogen medewerkers van 58 jaar en ouder alleen nachtdiensten draaien als ze daar uitdrukkelijk mee instemmen. Voor HR betekent dit dat elk nieuw rooster vooraf moet worden getoetst aan zowel de wet als de cao. Een rooster dat wettelijk gezien kan, hoeft nog niet te voldoen aan de cao.
Invloed op verzuim en inzetbaarheid
In veel zorgorganisaties is het verzuim onder nachtdienstmedewerkers hoog. Slaapproblemen, vermoeidheid en lichamelijke klachten spelen daarin een grote rol. Een rooster dat beter aansluit bij het natuurlijke ritme van medewerkers kan dat patroon doorbreken. Voor HR betekent dit concreet:
- Mogelijk minder verzuim en vervangingskosten;
- Een hogere tevredenheid onder verpleegkundigen;
- Meer continuïteit in de teams.
Gezonde roosters dragen zo direct bij aan het behouden van personeel, iets wat in de zorg broodnodig is.
Drempels voor implementatie
Een chronorooster kan niet zomaar worden ingevoerd. Het raakt aan arbeidsvoorwaarden, arbeidstijden en rusttijden, en dus aan regels waar HR verantwoordelijk voor is. Volgens artikel 27 van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) heeft de ondernemingsraad instemmingsrecht bij besluiten over werktijden en roosterwijzigingen. Zonder instemming mag het rooster niet worden ingevoerd, tenzij de kantonrechter daar vervangende toestemming voor verleent.
Daarnaast moet HR vooraf beoordelen of het rooster binnen de grenzen van de Arbeidstijdenwet en de cao Ziekenhuizen blijft. Dat betekent concreet: toetsen van maximale arbeidstijd, rusttijden, het aantal nachtdiensten en uitzonderingsposities voor specifieke groepen zoals oudere werknemers of zwangere medewerkers.
Het is verstandig om deze toetsing en instemming goed vast te leggen. Niet alleen om aan te tonen dat het proces zorgvuldig is doorlopen, maar ook om latere discussies of claims te voorkomen. HR kan hiervoor ook gebruikmaken van AI-tools, zoals Pascal-AI. Deze arbeidsrecht assistent biedt ondersteuning bij het opstellen van instemmingsverzoeken, beleidsteksten en interne communicatie op basis van de juiste cao- en wetsartikelen.
Tot slot
De pilot van het JBZ laat zien dat gezonder roosteren kansen biedt om werkdruk en verzuim te verlagen. Maar het vraagt ook om een nauwkeurige afweging tussen gezondheid, organisatiebelang en regelgeving. Voor HR-professionals in de zorg is dit hét moment om te kijken wat er binnen hun eigen cao en wetgeving mogelijk is.
Bron: Jeroen Bosch Ziekenhuis
Dit artikel is geschreven door Pascal-AI
