AI verandert leren en ontwikkelen in (zorg)organisaties ingrijpend. Volgens Sibrenne Wagenaar, leerprofessional en mede-auteur van Werkplekleren met AI, verschuift leren steeds meer naar het dagelijks werk. Tegelijk verandert de rol van L&D fundamenteel. Niet langer staat het ontwikkelen van content centraal, maar juist het ontwerpen van leerprocessen en het verbinden van mens, werk en technologie.
“Leren vindt steeds minder plaats naast het werk en juist steeds vaker in het werk”, zegt Sibrenne Wagenaar. “Professionals kunnen op het moment zelf vragen stellen, oefenen, feedback krijgen en reflecteren. Daardoor wordt leren directer en sterker verbonden met de praktijk.” AI ondersteunt ook het ontwerpwerk van leerprofessionals. Wagenaar: “L&D-professionals analyseren sneller leerbehoeften, ontwikkelen leertrajecten en maken eerste versies van materialen, zoals e-learningmodules, quizvragen, video’s en podcasts. Daardoor kunnen zij sneller eerste versies uitwerken en bijstellen op basis van de praktijk.”
Rol L&D verschuift naar leerarchitect en AI-strateeg
Als AI steeds meer ondersteunt bij ontwerp en ontwikkeling, verschuift de toegevoegde waarde van L&D, legt Wagenaar uit. “Het gaat minder om content maken en meer om het ontwerpen van leerprocessen en het verbinden van leren, werk en technologie. De leerprofessional ontwikkelt zich steeds meer tot AI-strateeg die niet alleen reageert op opleidingsvragen, maar ook vooruitkijkt. Daarbij staat centraal waar AI daadwerkelijk bijdraagt aan leren en presteren. Dit vraagt om samenwerking met HR, leidinggevenden en innovatie. Ook is inzicht nodig in toekomstige vaardigheden en in waar leren al plaatsvindt in het werk.”
AI als hulpmiddel en sparringpartner
AI ondersteunt bij analyse, ontwerp en contentcreatie. De manier waarop AI wordt ingezet, bepaalt het leereffect. “Je kunt AI gebruiken om sneller iets te maken, zonder dat je echt nadenkt of reflecteert. Dan bespaar je tijd, maar leer je niet per se iets. Pas als je AI inzet als sparringpartner, om perspectieven te verkennen of je eigen redenering aan te scherpen, ontstaat er echt leren”, legt Wagenaar uit.
Het gebruik van AI vraagt ook om kritisch vermogen. “AI komt vaak betrouwbaar over, waardoor we de output sneller als ‘waar’ aannemen. Terwijl dat lang niet altijd zo is”, zegt Wagenaar. “Juist voor L&D is dat extra belangrijk. Leerprofessionals werken vaak op inhoudelijke terreinen waar ze niet zelf de grootste expert in zijn. Precies dan wordt het risico groter dat je AI te makkelijk volgt. AI kan ondersteunen bij het formuleren van leerdoelen of het schrijven van eerste versies, maar vraagt altijd om inhoudelijke controle door een vakexpert.”
Nieuwe vaardigheden worden essentieel
De inzet van AI vraagt om nieuwe vaardigheden binnen L&D. Allereerst AI-geletterdheid: begrijpen hoe AI werkt en waar de grenzen liggen. “Het gaat niet alleen om weten hoe een tool werkt, maar ook om begrijpen wat erachter gebeurt. Een taalmodel voorspelt steeds het meest logische volgende woord. Kennis, afweging en zekerheid zitten er niet automatisch achter”, aldus Wagenaar.
Daarnaast wordt samenwerken met AI belangrijker. L&D-professionals gebruiken AI als coach, sparringpartner of feedbackgever en verwerken dit in leerinterventies. “Dit vraagt om creatief gebruik van AI en om het kunnen ontwerpen van werkvormen waarin AI het leren versterkt.” Tegelijk verschuift de nadruk naar strategische en ontwerpvaardigheden. En, misschien wel de meest blijvende: kritisch blijven denken. “Zowel als gebruiker van AI als in de rol van leerprofessional. Collega’s meenemen in hoe je AI zo gebruikt dat je je vakmanschap blijft versterken en kritisch blijft op de inhoud. Dat is misschien wel de kern”, aldus Wagenaar.
Tot slot ziet Wagenaar leren in netwerken als een krachtige aanpak. Naast trainingen vraagt dit om het actief stimuleren van kennisdeling tussen collega’s. Pioniers spelen daarin een rol door te experimenteren met AI, inzichten te delen en collega’s te ondersteunen bij het toepassen in het werk.
L&D maakt AI-gebruik bespreekbaar
L&D speelt een rol in het verantwoord gebruik van AI binnen organisaties. Door AI-gebruik leerbaar en bespreekbaar te maken, ondersteunt L&D medewerkers bij het ontwikkelen van vaardigheden. “L&D kan dat heel concreet maken: korte oefensessies waarin medewerkers leren checken of AI-antwoorden kloppen, gesprekken over wanneer AI ook niet geschikt is, en reflectieworkshops waarin teams echte AI-cases bespreken vanuit verschillende perspectieven”, aldus Wagenaar.
Teams leren samen met AI
AI ondersteunt zowel individueel leren als leren in teams. “We spraken een team in een zorgorganisatie dat AI gebruikte om rapportages sneller te schrijven. Ze hadden ook een AI-assistent gemaakt die bij elke rapportage een reflectievraag stelde. De antwoorden bespraken ze gezamenlijk in het teamoverleg. Zo versterk je leren in het werk én het gezamenlijk denken”, zegt Wagenaar.
Daarnaast ondersteunt AI teams bij het genereren van ideeën. “Laat AI eerst eens 10 of 50 verrassende ideeën genereren, eventueel vanuit verschillende rollen zoals cliënt, leidinggevende of toezichthouder. Daarna kiest het team samen de meest interessante ideeën en onderzoekt die verder.” Onderzoek laat zien dat teams die AI goed inzetten bij een brainstorm tot 30 procent meer nieuwe ideeën genereren dan teams die zonder AI brainstormen.
Toepassingen: begin klein en praktisch
AI wordt al ingezet voor contentcreatie, analyse en administratieve taken binnen L&D. Daarnaast zijn er laagdrempelige toepassingen om mee te starten. “Begin klein met iets wat je toch al doet, zodat je al doende ontdekt wat werkt”, aldus Wagenaar. “Denk aan het maken van een eerste opzet van een leerinterventie, het genereren van reflectievragen of het omzetten van bestaande documenten naar korte leeritems, zoals een checklist of quiz.”
Een aansprekend voorbeeld is ‘Aarzelende Aagje’: een AI-assistent die Wagenaar en haar collega ontwikkelden, zodat medewerkers konden oefenen met een gesprek met een sceptische collega over AI. “Met Aarzelende Aagje kon je dat gesprek gewoon oefenen. De AI-assistent gaf direct feedback op je aanpak en was ook nog eens waarderend, wat de drempel verlaagt om het nog een keer te proberen. Eigenlijk een mooie vorm van AI als oefenbuddy voor lastige gesprekken.”
AI ondersteunt leren bij hoge werkdruk in de zorg
In zorgorganisaties is de werkdruk hoog en is er weinig tijd voor scholing. Tegelijk volgen ontwikkelingen elkaar snel, waardoor kennis direct toepasbaar moet zijn. “Tijd om eerst op cursus te gaan en pas later toe te passen is er vaak niet. Wat vandaag geleerd wordt, moet morgen al werken. AI maakt dat haalbaarder, omdat het leren tijdens het werk zelf ondersteunt: op het moment dat iemand vastloopt, een vraag heeft of wil reflecteren”, zegt Wagenaar.
Daarnaast maakt AI microlearning eenvoudiger. Protocollen, instructies en veelgestelde vragen worden omgezet in korte, toepasbare leeritems: checklists, mini-casuistiek en reflectievragen. Dit sluit beter aan op de praktijk in de zorg. Ook bij het inwerken van nieuwe medewerkers biedt AI ondersteuning. “Ik ken een ziekenhuis waar protocollen met AI zijn omgezet in ondersteuningstaken voor operatieassistenten. Dat verkortte de doorlooptijd en vroeg minder inzet van inhoudsdeskundigen”, aldus Wagenaar. Zo wordt leren onderdeel van het werkproces, in plaats van een aparte activiteit.
Randvoorwaarden bepalen succes
Succesvolle inzet van AI hangt vooral af van de context waarin het wordt toegepast. “AI-adoptie hangt minder af van de tool zelf en meer van het menselijke klimaat eromheen”, legt Wagenaar uit. “Een veilig leerklimaat, waarin medewerkers kunnen experimenteren en fouten mogen maken, vormt daarbij de basis. Leidinggevenden spelen een sleutelrol: zij maken tijd, geven voorbeeldgedrag en helpen AI-gebruik onderdeel te maken van normaal professioneel handelen.”
Door klein te starten en toepassingen in de praktijk te testen, ontwikkelen organisaties inzicht in wat werkt. “Maak AI niet groter dan nodig, maar begin gewoon. In ons boek hebben we meer dan twintig praktische werkvormen opgenomen die je direct kunt toepassen, van reflecteren met een AI-bot tot een team-battle met prompts. Pik er een uit en probeer gewoon iets uit. Zo krijg je gevoel voor wat AI kan toevoegen aan leren in het werk”, besluit Wagenaar.
| Zelf aan de slag met AI? Sibrenne is samen met Joitske Hulsebosch gestart met Ennuonline. Met dit initiatief helpen zij leerprofessionals in de stap van klassiek naar innovatief leren. Elke twee weken deelt Ennuonline een prompt die je kunt gebruiken om ‘te leren met AI’. De prompts vind je hier: https://substack.com/@ennuonline. |
